Ένα ενδιαφέρον φαινόμενο που εντοπίζεται στους περισσότερους τομείς τις ανθρώπινης δραστηριότητας (από τις διαπροσωπικές σχέσεις μέχρι τις επιστήμες) είναι η έννοια της "σχετικότητας", ή αλλιώς, "το πρόβλημα της οπτικής γωνίας".
Στη Φυσική: Η κίνηση είναι σχετικό φαινόμενο. Μία μπάλα που στέκεται στο ίδιο σημείο μπορεί να φαίνεται ακίνητη στον πιτσιρικά που τρέχει για να την κλωτσήσει, αλλά στην πραγματικότητα κινείται καθώς η γη γυριζει γύρω από τον άξονά της και γύρω από τον ήλιο κ.ο.κ. Τελικά δεν υπάρχει κίνηση της μπάλας, υπάρχει ΜΟΝΟ κίνηση της μπάλας σε σχέση με κάτι άλλο.
Στα Οικονομικά: Cost\benefit analysis. Το παραδοσιακότερο των οικονομικών εργαλείων. Αλλά οι έννοιες κόστος και κέρδος δεν είναι απόλυτες, είναι σχετικές. Επιβάλλεται η ερμηνεία τους σχέση με κάποιον ή κάτι. Όταν κάτι είναι "κόστος" για κάποιον, είναι συνήθως "benefit" για κάποιον άλλο, και τούμπαλιν.
Στις κοινωνικές επιστήμες: Η σχετικότητα του "καλού" και του "κακού", του "δίκαιου" και του "άδικου" (σε αντίθεση με όσα ηλιθιωδώς υποστηρίζουν διάφορες θρησκείες και νομοθετήματα όπως η διακήρυξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων). Ένας δολοφόνος που σκοτώνει κάποιον άλλο δολοφόνο είναι "καλός" για τους συγγενείς και φίλους όσων είχε σκοτώσει το θύμα, αλλά είναι "κακός" σύμφωνα με τους συγγενείς και φίλους του θύματος. Επιπλέον κάποιος τρίτος, που διαβάζει την ιστορία στις εφημερίδες, θα σχηματίσει διαφορετική άποψη σχετικά με το "σωστό" και το "λάθος" της υπόθεσης.
Το πρόβλημα της σχετικότητας δεν απουσιάζει από την διαδικασία της εξέλιξης. Παίζει μάλιστα καθοριστικό ρόλο σε αυτήν. Έχει αναγνωριστεί εδώ και πολύ καιρό από την επιστημονική (και όχι μόνο) κοινότητα και έχει ονομαστεί "preadaptation".
Αντιγράφω από την Wikipedia: "In evolutionary biology, preadaptation describes a situation where an organism uses a preexisting anatomical structure inherited from an ancestor for a potentially unrelated purpose"
Κλασικό παράδειγμα στη Βιολογία είναι η εξέλιξη του φτερώματος στους δεινοσαύρους το οποίο αρχικά είχε μονωτικό ρόλο. Το φτέρωμα στη συνέχεια τους επέτρεψε να πετάνε. Το πρόβλημα στη βιολογία είναι ότι οι οργανισμοί εξελίσσονται με πολύ αργούς ρυθμούς (για τα ανθρώπινα μέτρα) και είναι σχετικά δύσκολη η ανίχνευση των αλλαγών.
Στην τεχνολογία όμως οι ρυθμοί εξέλιξης (αλλαγής) είναι ραγδαίοι, αλλά παράλληλα τα πράγματα γίνονται πολύ σύνθετα καθώς η έννοια της σχετικότητας είναι κάτι παραπάνω από εμφανής. Αυτό δεν πρέπει να προκαλεί εντύπωση αφού η τεχνολογία είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο.
Έχουμε λοιπόν ένα σκαμνί. Το σκαμνί είναι ξύλινο, έχει επίπεδο "κεφάλι" και είναι στο ύψος του γονάτου. Το σκαμνί, νομίζω θα συμφωνήσουμε, είναι ένα έπιπλο φτιαγμένο για να κάθεσαι επάνω του. Εάν όμως μαγειρέψει ένας φοιτητής τη μακαρονάδα του και την φάει καθισμένος στον καναπέ, ακουμπώντας το πιάτο στο σκαμνί και βλέποντας παράλληλα τηλεόραση, τότε το σκαμνί μετατρέπεται σε τραπέζι. Αν ανέβει (ο ίδιος φοιτητής) πάνω στο σκαμνί για να αλλάξει τη λάμπα, το σκαμνί μετατρέπεται σε σκάλα. Αν βγει στο δρόμο με το σκαμνί και κοπανάει μπάτσους τότε γίνεται ο φοιτητής αναρχικός και το σκαμνί όπλο.
Στη Φυσική: Η κίνηση είναι σχετικό φαινόμενο. Μία μπάλα που στέκεται στο ίδιο σημείο μπορεί να φαίνεται ακίνητη στον πιτσιρικά που τρέχει για να την κλωτσήσει, αλλά στην πραγματικότητα κινείται καθώς η γη γυριζει γύρω από τον άξονά της και γύρω από τον ήλιο κ.ο.κ. Τελικά δεν υπάρχει κίνηση της μπάλας, υπάρχει ΜΟΝΟ κίνηση της μπάλας σε σχέση με κάτι άλλο.
Στα Οικονομικά: Cost\benefit analysis. Το παραδοσιακότερο των οικονομικών εργαλείων. Αλλά οι έννοιες κόστος και κέρδος δεν είναι απόλυτες, είναι σχετικές. Επιβάλλεται η ερμηνεία τους σχέση με κάποιον ή κάτι. Όταν κάτι είναι "κόστος" για κάποιον, είναι συνήθως "benefit" για κάποιον άλλο, και τούμπαλιν.
Στις κοινωνικές επιστήμες: Η σχετικότητα του "καλού" και του "κακού", του "δίκαιου" και του "άδικου" (σε αντίθεση με όσα ηλιθιωδώς υποστηρίζουν διάφορες θρησκείες και νομοθετήματα όπως η διακήρυξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων). Ένας δολοφόνος που σκοτώνει κάποιον άλλο δολοφόνο είναι "καλός" για τους συγγενείς και φίλους όσων είχε σκοτώσει το θύμα, αλλά είναι "κακός" σύμφωνα με τους συγγενείς και φίλους του θύματος. Επιπλέον κάποιος τρίτος, που διαβάζει την ιστορία στις εφημερίδες, θα σχηματίσει διαφορετική άποψη σχετικά με το "σωστό" και το "λάθος" της υπόθεσης.
Το πρόβλημα της σχετικότητας δεν απουσιάζει από την διαδικασία της εξέλιξης. Παίζει μάλιστα καθοριστικό ρόλο σε αυτήν. Έχει αναγνωριστεί εδώ και πολύ καιρό από την επιστημονική (και όχι μόνο) κοινότητα και έχει ονομαστεί "preadaptation".
Αντιγράφω από την Wikipedia: "In evolutionary biology, preadaptation describes a situation where an organism uses a preexisting anatomical structure inherited from an ancestor for a potentially unrelated purpose"
Κλασικό παράδειγμα στη Βιολογία είναι η εξέλιξη του φτερώματος στους δεινοσαύρους το οποίο αρχικά είχε μονωτικό ρόλο. Το φτέρωμα στη συνέχεια τους επέτρεψε να πετάνε. Το πρόβλημα στη βιολογία είναι ότι οι οργανισμοί εξελίσσονται με πολύ αργούς ρυθμούς (για τα ανθρώπινα μέτρα) και είναι σχετικά δύσκολη η ανίχνευση των αλλαγών.
Στην τεχνολογία όμως οι ρυθμοί εξέλιξης (αλλαγής) είναι ραγδαίοι, αλλά παράλληλα τα πράγματα γίνονται πολύ σύνθετα καθώς η έννοια της σχετικότητας είναι κάτι παραπάνω από εμφανής. Αυτό δεν πρέπει να προκαλεί εντύπωση αφού η τεχνολογία είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο.
Έχουμε λοιπόν ένα σκαμνί. Το σκαμνί είναι ξύλινο, έχει επίπεδο "κεφάλι" και είναι στο ύψος του γονάτου. Το σκαμνί, νομίζω θα συμφωνήσουμε, είναι ένα έπιπλο φτιαγμένο για να κάθεσαι επάνω του. Εάν όμως μαγειρέψει ένας φοιτητής τη μακαρονάδα του και την φάει καθισμένος στον καναπέ, ακουμπώντας το πιάτο στο σκαμνί και βλέποντας παράλληλα τηλεόραση, τότε το σκαμνί μετατρέπεται σε τραπέζι. Αν ανέβει (ο ίδιος φοιτητής) πάνω στο σκαμνί για να αλλάξει τη λάμπα, το σκαμνί μετατρέπεται σε σκάλα. Αν βγει στο δρόμο με το σκαμνί και κοπανάει μπάτσους τότε γίνεται ο φοιτητής αναρχικός και το σκαμνί όπλο.
Το σκαμνί το σχεδιάζουμε για να καθόμαστε πάνω του. Παρ'όλα αυτά, τα χαρακτηριστικά του σε συνδυασμό με τη φαντασία μας, μπορεί να του προσδώσουν ένα σωρό διαφορετικές χρήσεις, τον αριθμό και το είδος των οποίων είναι αδύνατον να προβλέψουμε. Στην πραγματικότητα κάθε τεχνολογικό κατασκεύασμα που υπάρχει αποτελείται από υλικά ή μέρη, τα οποία πρωτοσχεδιάστηκαν ή/και πρωτοχρησιμοποιήθηκαν για άλλο λόγο. Το 99% όσων βλέπουμε γύρω μας είναι ανασυνδυασμοί επιμέρους προϋπάρχοντων κομματιών. Και αυτό δεν ισχύει μόνο για τις τεχνολογίες. Στο κάτω-κάτω, και οι τεχνολογίες τί είναι? Ιδέες...
Τα επιμέρους αυτά κομμάτια υπάρχουν εξ'ορισμού σε κάθε "Complex Adaptive System" και ονομάζονται "Building blocks". Οι οργανισμοί είναι ανασυνδυασμοί building blocks, οι τεχνολογίες είναι ανασυνδυασμοί building blocks, οι ιδέες είναι ανασυνδυασμοί building blocks.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου